Zbog toga i snižen i povišen broj trombocita, kao i poremećaj njihove funkcije, mogu biti povezani sa krvarenjem ili trombozom.
Kod odraslih se trombocitozom najčešće smatra broj trombocita veći od 450 × 10⁹/L.
Zašto dolazi do povećanja trombocita
Najčešće se radi o sekundarnoj ili reaktivnoj trombocitozi, kada koštana srž proizvodi više trombocita kao odgovor na neki drugi proces u organizmu.
Česti uzroci su infekcije, upalne bolesti, nedostatak gvožđa, krvarenje, oporavak nakon operacije ili većeg fizičkog stresa, kao i određene maligne bolesti. Povišeni trombociti mogu se javiti i nakon odstranjivanja slezine.
Rjeđe je uzrok poremećaj same koštane srži, odnosno mijeloproliferativna neoplazma, među kojima je poznata esencijalna trombocitemija.
Povišeni trombociti mogu biti posljedica manjka gvožđa
Tokom infekcije ili upale organizam stvara supstance koje mogu podstaći koštanu srž da proizvodi više trombocita. Zbog toga se uz povišen CRP ili druge pokazatelje upale često može registrovati i privremeno povećanje njihovog broja.
Sličan nalaz može se javiti i kod nedostatka gvožđa, čak i prije razvoja izražene anemije. Zato se kod neobjašnjivo povišenih trombocita često provjeravaju feritin i drugi pokazatelji statusa gvožđa.
Kada se osnovni uzrok liječi ili se nadoknadi gvožđe, broj trombocita se najčešće postepeno vraća u normalu.
Kada povišeni trombociti mogu ukazivati na bolest
Ako se trombocitoza javlja uz infekciju, upalu, nedostatak gvožđa ili nakon operacije, najčešće je riječ o reaktivnoj trombocitozi.
Na bolest koštane srži više se sumnja kada su trombociti dugotrajno i neobjašnjivo povišeni, kada ostaju visoki nakon uklanjanja mogućeg uzroka ili kada postoje druge promjene u krvnoj slici, uvećana slezina ili prethodne tromboze.U takvim slučajevima hematolog može preporučiti dodatnu dijagnostiku.
Visok broj trombocita ne znači automatski trombozu
– Ne. Sam broj trombocita nije dovoljan da se procijeni rizik od tromboze – ističe spec. dr Nikola Vukosavljević.
Kod reaktivne trombocitoze rizik je najčešće znatno manji nego kod pojedinih bolesti koštane srži. Čak se ni kod esencijalne trombocitemije rizik ne procjenjuje samo na osnovu broja trombocita, već se uzimaju u obzir godine pacijenta, prethodne tromboze, određene mutacije i drugi faktori.
Zanimljivo je da izrazito visok broj trombocita kod pojedinih mijeloproliferativnih bolesti može biti povezan i sa povećanim rizikom od krvarenja. To se posebno razmatra kada je broj trombocita veći od 1.000 × 10⁹/L, a rizik dodatno raste kod vrijednosti iznad 1.500 × 10⁹/L.
Zato visoku vrijednost trombocita ne treba tumačiti izolovano niti samoinicijativno uzimati aspirin ili drugu terapiju.
Koje analize se rade
Prvi korak je najčešće ponavljanje kompletne krvne slike i analiza perifernog razmaza krvi. Mogu se provjeriti CRP, feritin i drugi pokazatelji statusa gvožđa.
Ako trombocitoza traje bez jasnog razloga, hematolog može preporučiti molekularna ispitivanja, najčešće JAK2 V617F, CALR i MPL. Radi se i ultrazvuk stomaka kako bi se utvrdilo da li je slezina uvećana, dok je za definitivnu dijagnozu pojedinih mijeloproliferativnih bolesti važna biopsija koštane srži.
Jedna povišena vrijednost trombocita zato ne znači da je odmah potrebna opsežna hematološka obrada. Važno je utvrditi da li je nalaz prolazan i postoji li jednostavan uzrok.
Kada se treba javiti ljekaru
Izolovana trombocitoza bez tegoba najčešće nije razlog za hitan pregled hematologa. Obično je potrebno ponoviti krvnu sliku i utvrditi mogući uzrok.
Brža procjena potrebna je kod izrazito ili progresivno povišenih trombocita, posebno ako ne postoji očigledan uzrok ili su prisutne druge promjene u krvnoj slici.
Hitna medicinska pomoć potrebna je ako se pojave simptomi koji mogu ukazivati na trombozu ili ozbiljno krvarenje, poput iznenadne slabosti ili utrnulosti jedne strane tijela, poremećaja govora ili vida, jakog bola u grudima, otežanog disanja, naglo bolnog i otečenog ekstremiteta ili značajnog spontanog krvarenja.
Kod povišenih trombocita zato nije važno posmatrati samo jednu vrijednost, već cjelokupno zdravstveno stanje, trajanje promjene, ostale nalaze, simptome i moguće uzroke, prenosi b92.net.
Bonus video:
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, pridružite se našoj Viber zajednici ili čitajte na Google News.