Ovo su najčešći uzroci: Povišeni ENZIMI JETRE nisu obavezno znak ozbiljne bolesti

Ljekari objašnjavaju da povišene vrijednosti jetrenih enzima ne znače uvijek automatski i bolest. Blago povećanje enzima jetre relativno je čest nalaz. Često je prolaznog karaktera i posledica, na primjer, nedavno preležane bolesti, intenzivnog vežbanja, upotrebe nekih lijekova, konzumacije alkohola, dehidratacije.

S druge strane, moguće je da se u nekim situacijama radi o upali i oštećenju jetre, masnoj jetri, virusnom hepatitisu ili drugom oboljenju. Stručnjaci nas upozoravaju da nikada ne donosimo dijagnozu na svoju ruku, jer je bitno da se nalazi posmatraju u cijelini, a ne samo na osnovu jedne vrednosti.

Šta su jetreni enzimi?

Jetreni enzimi su proteini koji se nalaze u ćelijama jetre. Kada su ćelije jetre nadražene, upaljene ili oštećene, određena količina ovih enzima može da dospe u krv. Povišeni enzimi jetre često se otkriju slučajno, tokom rutinskog pregleda krvi, sistematskog pregleda, pripreme za operaciju, ispitivanja simptoma koji nisu direktno povezani sa jetrom.

Najčešće se u krvi određuju ALT i AST, ali ljekar po potrebi proverava i druge parametre koji mogu da daju potpuniju sliku o stanju jetre.

Šta su ALT i AST?

ALT – alanin aminotransferaza je enzim koji se najvećim dijelom nalazi u jetri i zbog toga je relativno specifičan pokazatelj oštećenja ćelija jetre.

Povišen ALT može se javiti kod različitih bolesti i stanja koja utiču na jetru, kao što su masna jetra, virusni hepatitis i oštećenje jetre izazvano određenim lijekovima ili alkoholom.

AST – aspartat aminotransferaza

AST se takođe nalazi u jetri, ali i u mišićima i drugim tkivima. Zbog toga povišen AST ne mora uvijek da znači da postoji problem sa jetrom. Intenzivno vježbanje ili povreda mišića, na primjer, mogu dovesti do višeg nivoa AST. Zato se vrednosti AST i ALT najčešće posmatraju zajedno, uz ostale laboratorijske rezultate, simptome i podatke o zdravstvenom stanju.

Referentne vrijednosti zavise od laboratorije, korišćene metode, pola i drugih faktora.

Ljekar neće gledati samo da li je rezultat iznad referentne vrijednosti. Važno je i koliko je vrijednost povišena, da li se povećava ili smanjuje, koliko dugo je povišena, da li su abnormalni i drugi rezultati, da li postoje simptomi. Zato se rezultat uvijek tumači u kontekstu cjelokupne kliničke slike.

Koji su najčešći uzroci povišenih enzima jetre?

Povišeni jetreni enzimi mogu imati veliki broj uzroka. Neki su prolazni i relativno bezazleni, dok drugi zahtjevaju dodatno ispitivanje i lečenje.

Najčešći mogući uzroci su masna jetra, upotreba alkohola, lijekova i suplemenata koji štete jetri. Povišene vrednosti su i kod virusnog hepatitisa, posle jake fizičke aktivnosti, neke povrede mišića, drugih bolesti jetre i žučnih puteva.

Masna jetra i MASLD

Jedan od najčešćih uzroka povišenih jetrenih enzima jeste metabolički povezana steatotična bolest jetre (MASLD), ranije poznata kao nealkoholna masna bolest jetre. Kod ovog stanja dolazi do nakupljanja masti u jetri. MASLD je često povezana sa metaboličkim problemima, kao što su insulinska rezistencija, dijabetes tipa 2, prekomjerna tjelesna težina, povišen holesterol i trigliceridi, visok krvni pritisak.

Masna jetra često ne izaziva jasne simptome, pa se može otkriti pomoću laboratorijskih analiza ili ultrazvučnog pregleda.

Alkohol

Redovno ili prekomjerno konzumiranje alkohola može dovesti do povećanja jetrenih enzima i oštećenja jetre. Rizik je veći ako postoje i drugi faktori koji opterećuju jetru, kao što su gojaznost, dijabetes ili određene bolesti jetre.

Ako su enzimi povišeni, razgovarajte sa ljekarom o tome da li i u kojoj mjeri treba da ograničite ili potpuno izbjegavate alkohol.

Lijekovi i suplementi

Pojedini lijekovi mogu uticati na jetru i dovesti do povećanja jetrenih enzima. To su, na primjer, određeni antibiotici, lijekovi za epilepsiju, za snižavanje holesterola i drugi. Na jetru mogu uticati i pojedini suplementi i preparati biljnog porijekla. Zbog toga je važno da lekaru kažete šta koristite od lijekova, vitamina i suplemenata.

Nemojte samoinicijativno prekidati propisanu terapiju zbog povišenih enzima, ali posavetujte se s ljekarom.

Virusni hepatitis

Hepatitis A, B i C mogu da izazovu upalu jetre i dovedu do povišenih jetrenih enzima. Neki oblici virusnog hepatitisa mogu da prođu bez izraženih simptoma, dok neliječena infekcija, naročito hepatitis B ili C, u pojedinim slučajevima može dovesti do dugoročnog oštećenja jetre.

Rjeđi uzroci

Rjeđi uzroci povišenih jetrenih enzima mogu biti autoimune bolesti jetre, nasljedne bolesti, bolesti žučnih puteva, ciroza, određena metabolička oboljenja, tumorske bolesti jetre, koje su ređi uzrok.

Bitno je da znamo da mnoge osobe s povišenim jetrenim enzimima nemaju nikakve simptome. Blago povišenje enzima često ne izaziva simptome. Kod izraženije upale ili oštećenja jetre mogu se javiti simptomi kao što su žutilo kože i beonjača (žutica), tamna mokraća, svjetla ili blijeda stolica, bol ili nelagodnost u stomaku, oticanje stomaka ili nogu, izražen umor, mučnina, svrab kože, lako stvaranje modrica, krv u povraćenom sadržaju ili stolici, konfuzija ili poremećaj svesti. Žutica i konfuzija zahtjevaju hitnu medicinsku procenu.

Ljekar može da ponovi analize ALT i AST kako bi provjerio da li se vrijednosti vraćaju u normalu ili ostaju povišene. Moguće je da će dati prijedlog da se ispitaju i nivoi bilirubina, alkalne fosfataze, albumina, broj trombocita, parametri zgrušavanja krvi, drugi testovi funkcije jetre.

Ultrazvuk jetre

Ultrazvučni pregled može pomoći u procijeni izgleda jetre i otkrivanju masne jetre, promjena u strukturi, određenih promjena ili masa i problema sa žučnim putevima.

U zavisnosti od nalaza, lekar može preporučiti i CT ili magnetnu rezonancu.

Kako smanjiti povišene enzime jetre?

Ne postoji jedan način koji odgovara svima. Jetreni enzimi se ne liječe sami po sebi, već je potrebno pronaći i rješavati uzrok njihovog povećanja.

Ako je uzrok povezan sa životnim navikama ili metaboličkim zdravljem, ljekar može da preporuči održavanje zdrave tjelesne težine, postepeno smanjenje tjelesne težine ako postoji višak kilograma, više povrća i voća.

Savjetuju se i integralne žitarice, nemasni izvori proteina, zdrave masti, manje visoko prerađene hrane, manje zaslađenih napitaka. Bitna je redovna fizička aktivnost, kontrola šećera u krvi, holesterola i krvnog pritiska, dovoljan unos tečnosti, ograničavanje ili potpuno izbegavanje alkohola, kada je to preporučeno.

Da li su povišeni jetreni enzimi opasni?

Ne nužno. Samo povišenje enzima ne govori dovoljno o ozbiljnosti problema, napominju stručnjaci. Važno je u kolikoj su meri vrijednosti povećane, koliko dugo traju, da li se mijenjaju i kakvi su ostali rezultati. Značaj imaju i simptomi i zdravstvena istorija.

Da li stres povećava jetrene enzime?

Sam stres se obično ne smatra direktnim uzrokom povišenih jetrenih enzima.

Međutim, dugotrajan stres može uticati na navike koje imaju veze sa zdravljem jetre, kao što su ishrana, spavanje, konzumiranje alkohola, fizička aktivnost i tjelesna težina, prenosi Bannerhealth.com, zdravlje.kurir.rs.

Da li trening može da poveća AST?

Da. Intenzivno vježbanje i povreda mišića mogu povećati AST zato što se ovaj enzim nalazi i u mišićnom tkivu. Ako ste imali intenzivan trening pre vađenja krvi, recite to ljekaru. U nekim slučajevima može biti potrebno ponoviti analizu.