Insulinska rezistencija nije bezazlena: Ovi simptomi mogu biti upozorenje da tijelo više ne reaguje pravilno na insulin

Šta se zapravo dešava u organizmu kada ćelije slabije reaguju na insulin, ko ima povećan rizik, kako se insulinska rezistencija dijagnostikuje i može li se držati pod kontrolom, objašnjava dr Tijana Dangubić, specijalista interne medicine.

Šta se zapravo dešava u organizmu kod insulinske rezistencije?

Insulinska rezistencija je stanje u kome ćelije organizma, prije svega mišićne, masne i ćelije jetre, slabije reaguju na dejstvo insulina. Insulin je hormon koji proizvodi pankreas i njegova osnovna uloga je da omogući ulazak glukoze iz krvi u ćelije, gdje se ona koristi kao izvor energije ili skladišti za kasniju upotrebu.

Kada ćelije postanu manje osetljive na insulin, pankreas pokušava da nadoknadi taj poremećaj tako što proizvodi sve veće količine insulina. U početku nivo šećera u krvi može ostati normalan upravo zahvaljujući povećanom lučenju insulina. Međutim, vremenom pankreas može da se iscrpi, pa dolazi do porasta glukoze u krvi, razvoja predijabetesa, a zatim i dijabetesa tipa 2. Insulinska rezistencija je jedan od glavnih faktora rizika za razvoj metaboličkog sindroma, dijabetesa tipa 2, bolesti srca i krvnih sudova i masne jetre.

Ko je najviše izložen riziku od insulinske rezistencije?

Veći rizik za razvoj insulinske rezistencije imaju osobe koje:

imaju višak telesne tježine, ali prije svega centralnu gojaznost, koju karakteriše masno tkivo u predijelu stomaka;

vode sedentaran način života i malo se kreću;

imaju bliske srodnike sa dijabetesom tipa 2;

imaju povišen krvni pritisak ili poremećene masnoće u krvi;

boluju od sindroma policističnih jajnika (PCOS);

imaju metabolički sindrom;

imaju predijabetes ili su ranije imale gestacijski dijabetes u trudnoći;

izložene su dugotrajnom stresu ili imaju poremećaj sna;

imaju stariju životnu dob, iako se insulinska rezistencija danas sve češće javlja i kod mladih osoba i djece.

Da li umor poslije jela, stalna glad i višak kilograma mogu da budu znak insulinske rezistencije?

Insulinska rezistencija često dugo ne daje jasne simptome i može postojati godinama prije nego što se otkrije.

Najčešći simptomi su:

umor, posebno nakon obroka;

pojačan osećaj gladi i potreba za slatkišima;

otežano mršavljenje ili povećanje tjelesne težine, naročito u predijelu stomaka;

nadutost;

povremeno preznojavanje i drhtavica zbog naglog pada nivoa šećera u krvi.

Kod nekih osoba mogu se javiti i tamna, zadebljala koža na vratu, ispod pazuha ili u preponama – acanthosis nigricans, što može biti znak dugotrajno povišenog insulina. Kada bolest napreduje i razvije se dijabetes, mogu se javiti učestalo mokrenje, pojačana žeđ, zamagljen vid, teško zarastanje rana, svrab kože i neobjašnjiv gubitak telesne težine. Važno je naglasiti da umor, glad i povećanje tjelesne težine jesu česti simptomi, ali nisu specifični i mogu biti prisutni i kod brojnih drugih stanja i bolesti.

Koje analize zaista mogu da pokažu da li postoji insulinska rezistencija?

Dijagnoza se postavlja na osnovu laboratorijskih analiza i procjene lekara.

Najčešće se koriste:

Oralni test opterećenja glukozom (OGTT) sa određivanjem glukoze i insulina u određenim vremenskim periodima prije i poslije uzimanja 75 g glukoze. Ovo je najosetljivija metoda za otkrivanje poremećaja lučenja insulina i često može otkriti insulinsku rezistenciju i kada su glukoza i HOMA indeks normalni.

HOMA-IR indeks, koji se izračunava iz vrijednosti glukoze i insulina uzetih na gladan stomak. Koristan je, ali ne otkriva sve oblike insulinske rezistencije.

Matsuda indeks, koji se dobija iz OGTT-a i daje precizniju procenu osetljivosti organizma na insulin.

QUICKI indeks, koji se takođe izračunava iz vrednosti glukoze i insulina na gladan stomak, ali se ređe koristi u svakodnevnoj kliničkoj praksi.

Pored toga, lekar može tražiti:

glukozu na gladan stomak;

HbA1c, odnosno tromesečni prosek šećera;

lipidni status;

testove za procjenu funkcije jetre;

druge analize u zavisnosti od simptoma.

Insulinska rezistencija, predijabetes i dijabetes – da li je to isto?

To su tri različita stadijuma poremećaja metabolizma glukoze.

Insulinska rezistencija je prvi stadijum u razvoju dijabetesa koji je potpuno reverzibilan. Ćelije slabije reaguju na insulin, ali pankreas još uspeva da proizvodi dovoljno insulina da održava normalan ili gotovo normalan nivo šećera u krvi.

Predijabetes je stanje kada pankreas više ne može u potpunosti da nadoknadi rezistenciju i vrednosti glukoze počinju da rastu iznad normalnih, ali još nisu dovoljno visoke za dijagnozu dijabetesa.

Dijabetes tipa 2 nastaje kada pankreas više ne može da obezbedi dovoljnu količinu insulina ili insulin nije dovoljno efikasan, pa dolazi do trajno povišenog nivoa šećera u krvi.

Insulinska rezistencija ne znači da će svaka osoba razviti dijabetes, ali značajno povećava rizik ukoliko se ne liječi i ukoliko se ne promijene životne navike.

Može li se insulinska rezistencija vratiti unazad i šta najviše pomaže?

Da, kod većine osoba insulinska rezistencija može uspješno da se kontroliše, a ponekad i značajno popravi.

Osnov liječenja čine:

pravilna i uravnotežena ishrana sa manje rafinisanih šećera, bijelog brašna i ultraprerađene hrane;

redovna fizička aktivnost – najmanje 150 minuta umerene aktivnosti nedeljno, uz vežbe snage dva do tri puta nedeljno;

smanjenje telesne težine kod osoba sa viškom kilograma – gubitak od 5 do 10% telesne mase može značajno poboljšati osetljivost na insulin;

dovoljno sna i kontrola stresa;

prestanak pušenja i umereno konzumiranje alkohola.

Kod pojedinih pacijenata ljekar može preporučiti metformin, posebno kod osoba sa predijabetesom, policističnim jajnicima i kod onih sa visokim rizikom za razvoj dijabetesa.

Kada simptomi više nisu za praćenje, već za pregled endokrinologa?

Pregled endokrinologa preporučuje se kada:

postoji predijabetes ili dijabetes;

laboratorijske analize pokažu povišen insulin ili povišen nivo šećera u krvi;

osoba ima prekomernu telesnu težinu ili metabolički sindrom;

postoji sindrom policističnih jajnika;

uprkos pravilnoj ishrani i fizičkoj aktivnosti ne dolazi do poboljšanja i gubitka telesne težine;

javljaju se simptomi poput izražene žeđi, učestalog mokrenja ili neobjašnjivog gubitka telesne težine, jer se tada verovatno već razvio dijabetes;

postoji sumnja na druge hormonske poremećaje koji mogu doprineti insulinskoj rezistenciji.

Endokrinolog procjenjuje da li je kod ovakvih osoba potrebno dodatno ispitivanje, određuje terapiju i plan redovnih kontrola kako bi se smanjio rizik od razvoja dijabetesa i drugih komplikacija,prenosi lepotaizdravlje.rs.